ЖИ — бәсекелес емес, серіктес

Бүгінгі күні оқушының үй тапсырмасы мен оқу процесі бұрынғыдай емес. Есеп шығару, эссе жазу немесе идея табу үшін жасанды интеллектке жүгіну қалыпты жағдайға айналды. ChatGPT сияқты жүйелер білім алудың қосымша құралы емес, күнделікті “цифрлық көмекшіге” айналып үлгерді. Жасанды интеллект білім беру саласына жай ғана енген жоқ — ол оқу процесінің өзін түбегейлі өзгертті.
Қазір оқушылардың басым бөлігі үй тапсырмасын орындауда ЖИ құралдарын пайдаланады. Бірақ тек оқушылар ғана емес — мұғалімдер де бұл технологияны белсенді қолдануда. Сабақ жоспарын құру, тест дайындау, оқу материалын әзірлеу сияқты жұмыстарда жасанды интеллект уақытты айтарлықтай үнемдейді. Алайда бұл тиімділікпен қатар жаңа мәселені де алып келді — технологияға тәуелділік. Бұрын оқушының ойлау қабілеті эссе немесе диктант арқылы бағаланса, қазір бұл тапсырмалардың бір бөлігі формальды сипат алып барады. Себебі дайын жауапты іздеу бұрынғыдай ойланудан әлдеқайда оңай.
Сараптамалық зерттеулерге сәйкес, оқушылардың 88–92%-ы, ал кей деректерде 97%-ға дейін жасанды интеллект құралдарын оқу процесінде қолданады. UNESCO және EdTech Global Report 2025 мәліметтері бойынша ЖИ қолдану мақсаттары:
58% — күрделі тақырыпты түсіну үшін
48% — мәтінді қысқарту немесе өңдеу үшін
41% — идея генерациялау үшін
Бұл деректер ЖИ-дің тек “көшірме құралы” емес, керісінше “цифрлық ассистент” ретінде қолданылып жатқанын көрсетеді. Алайда мәселенің екінші жағы да бар. OECD зерттеулеріне сәйкес, студенттердің шамамен 10–15%-ы тапсырмаларды толықтай жасанды интеллектке орындататыны байқалған. Бұл академиялық адалдыққа қатысты жаңа сұрақтарды туындатады.